poniedziałek, 27 listopada 2017

LEKTURY dla VII i VIII klasy szkoły podstawowej (2017/2018)

Oto najnowsza lista obowiązkowej lektury dla starszych klas podstawówki. Na różowo zaznaczyłam pozycje z dawnej listy:  Lektury gimnazjum. Link do gimnazjum pozostawiam na stronie  - kto wie, co się jeszcze w tej oświacie wydarzy...

LEKTURY OBOWIĄZKOWE

Jan Kochanowski: Wybór fraszek, pieśni i trenów, w tym tren I, V, VII i VIII
Ignacy Krasicki: Żona modna
Adam Mickiewicz: Reduta Ordona, Śmierć Pułkownika, Świtezianka, II część Dziadów, wybrany utwór z cyklu Sonety krymskiePan Tadeusz (całość)
Juliusz Słowacki: Balladyna
Aleksander Fredro: Zemsta 
Henryk Sienkiewicz: Quo vadisLatarnik
Stefan Żeromski: Syzyfowe prace
Charles Dickens: Opowieść wigilijna
Sławomir Mrożek: Artysta
Aleksander Kamiński: Kamienie na szaniec
Antoine de Saint-Exupéry: Mały Książę
Melchior Wańkowicz: Ziele na kraterze (fragmenty), Tędy i owędy (wybrany reportaż)

Wybrane wiersze poetów wskazanych w klasach IV–VI, a ponadto:
Krzysztofa Kamila Baczyńskiego,
Stanisława Barańczaka,
Cypriana Norwida,
Bolesława Leśmiana,
Mariana Hemara,
Jarosława Marka Rymkiewicza,
Wisławy Szymborskiej,
Kazimierza Wierzyńskiego,
Jana Lechonia,
Jerzego Lieberta
oraz fraszki Jana Sztaudyngera
i aforyzmy Stanisława Jerzego Leca.

LEKTURY UZUPEŁNIAJĄCE (dwie w roku)

Arkady Fiedler: Dywizjon 303 
Henryk Sienkiewicz: Krzyżacy 
Melchior Wańkowicz: Monte Cassino (fragmenty)
Eric-Emmanuel Schmitt: Oskar i pani Róża
Miron Białoszewski: Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty)
Barbara Kosmowska: Pozłacana rybka
Jan Paweł II: Przekroczyć próg nadziei (fragmenty)
Karolina Lanckorońska: Wspomnienia wojenne 22 IX 1939–5 IV 1945 (fragmenty) .
lub inne utwory literackie i teksty kultury wybrane przez nauczyciela, w tym wiersze poetów współczesnych i reportaże
Ernest Hemingway: Stary człowiek i morze 
Nancy H. Kleinbaum: Stowarzyszenie Umarłych Poetów
Agatha Christie: wybrana powieść kryminalna

NOWE lektury do klas I-IV liceum

Dla przypomnienia i porównania Stara lista lektur
    To lista lektur, które będą czytać za dwa lata dzisiejsi siódmoklasiści. Jedynym pocieszeniem jest fakt, że mają na to dodatkowy rok. Na niebiesko zaznaczyłam zupełnie nowe pozycje. Muszę uzupełnić domową biblioteczkę. Póki co, mam sporo wątpliwości, ale nie będę się kopać z koniem...  Zastanawiam się na przykład nad zakresem lektur do matury. Do tej pory obowiązywała znajomość lektur z tzw. III i IV etapu edukacji, czyli z gimnazjum i liceum. Teraz mamy trzy etapy kształcenia: wczesnoszkolny (I-III), szkolny (podstawowy IV-VIII) i średni. Będziemy sztucznie dzielić podstawówkę na starszą i młodszą, czy wymagać na egzaminie maturalnym znajomości "Ani z Zielonego Wzgórza'?  Taki żart :-) Tu, na wszelki wypadek, Lista lektur dla klas VII-VIII.
ZAKRES PODSTAWOWY
Biblia, w tym fragmenty Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Pieśni nad Pieśniami, Księgi Psalmów, Apokalipsy wg św. Jana;
Jan Parandowski, Mitologiaczęść I, Grecja;
Homer, Iliada (fragmenty), Odyseja (fragmenty)
Sofokles, Antygona,
Arystofanes, Chmury
Horacy – wybrane utwory;
Bogurodzica; Lament świętokrzyski; Legenda o św. Aleksym; Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią;
Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty);
Pieśń o Rolandzie (fragmenty);
Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty);
Dante Alighieri, Boska komedia (fragmenty);
Św. Augustyn, Wyznania (fragmenty);
Jan Kochanowski, wybrane pieśni, w tym: 
Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II
psalmy, w tym Psalm 13, Psalm 47
tren IX, X, XIX, 
Odprawa posłów greckich
;
Andrzej Frycz Modrzewski, O poprawie Rzeczypospolitej (fragmenty);
Niccolò Machiavelli, Książę (fragmenty);
Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty);
Żywoty świętych (fragmenty);
wybrane wiersze następujących poetów:
Daniel Naborowski, 
Jan Andrzej Morsztyn,
Mikołaj Sęp-Szarzyński;
Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty);
William Szekspir, Hamlet, Romeo i Julia 
Molier, Skąpiec;
Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny, wybrane satyry;
Franciszek Karpiński, wybór sielanek i liryki religijnej;
Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski (fragmenty);
Adam Mickiewicz, Oda do młodości; wybrane ballady, w tym Romantyczność, wybrane sonety z cyklu Sonety krymskie oraz inne wiersze, w tym Do matki Polki; Dziady cz. IV, Dziady cz. III; Konrad Wallenrod;
Juliusz Słowacki, wybrane wiersze, w tym Grób Agamemnona (fragmenty); Testament mój; Kordian;
Zygmunt Krasiński, Nie-Boska komedia;
Cyprian Norwid, wybrane wiersze, w tym Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie, Polka, Moja piosnka [II];
Bolesław Prus, Lalka, Z legend dawnego Egiptu;
Eliza Orzeszkowa, Gloria victis;
Henryk Sienkiewicz, Potop;
Adam Asnyk, wybór wierszy;
Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara;
wybrane wiersze następujących poetów:
Jan Kasprowicz, 
Kazimierz Przerwa-Tetmajer, 
Leopold Staff;
Stanisław Wyspiański, Wesele;
Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom I – Jesień);
Stefan Żeromski, Rozdziobią nas kruki, wrony…, Przedwiośnie;
Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty);
Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu; Ludzie, którzy szli;
Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat;
Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem;
wybrane wiersze następujących poetów:
Bolesław Leśmian,
Julian Tuwim, 
Jan Lechoń,
Julian Przyboś,
Tadeusz Peiper,
Józef Czechowicz, 
Kazimierz Wierzyński, w tym wybrane wiersze z okresu skamandryckiego oraz emigracyjnego,
Krzysztof Kamil Baczyński,
Tadeusz Gajcy,
Tadeusz Różewicz,
Miron Białoszewski,
Wisława Szymborska,
Czesław Miłosz, w tym wybrane wiersze z tomu Ocalenie oraz Traktat moralny(fragmenty), 
Zbigniew Herbert, w tym wybrane wiersze z tomów: Pan Cogito oraz Raport z oblężonego miasta,
Stanisław Barańczak, 
Marcin Świetlicki, 
Jan Polkowski, 
Wojciech Wencel;

Sławomir Mrożek, Tango;
Albert Camus, Dżuma;
George Orwell, Rok 1984;
Marek Nowakowski, Górą Edek; Jacek Dukaj, Katedra;
Antoni Libera, Madame;
Andrzej Stasiuk, Miejsce;
Olga Tokarczuk, Wyspa;
Wybrane utwory okresu stanu wojennego.
Powojenna piosenka literacka – wybrane utwory Ewy Demarczyk, Jacka Kaczmarskiego, Wojciecha Młynarskiego, Agnieszki Osieckiej oraz wybrane teksty Kabaretu Starszych Panów.
ZAKRES ROZSZERZONY
Utwory określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty);
Platon, Państwo (fragmenty);
Jan Parandowski, Mitologia, część II Rzym;
Wergiliusz, Eneida (fragmenty);
św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty);
François Villon, Wielki testament (fragmenty);
François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty);
Michel de Montaigne, Próby (fragmenty);
Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki),
William Szekspir, Makbet; Sen nocy letniej
Molier, Świętoszek
Wybrane utwory poetyckie z romantycznej literatury europejskiej, w tym wybrane wiersze angielskich poetów jezior;
Juliusz Słowacki, Lilla Weneda;
Cyprian Norwid, Fortepian Szopena, Bema pamięci żałobny rapsod, Czarne kwiaty(fragmenty), Promethidion (fragmenty);
realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac Ojciec Goriot lub Charles Dickens Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert Pani Bovary);
Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa;
Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy;
Bruno Schulz, wybrane opowiadanie z tomu Sklepy cynamonowe;
Franz Kafka, Proces;
Tadeusz Konwicki, Mała apokalipsa;
Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie;
Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku;
Sławomir Mrożek, wybrane opowiadania;
Wybrane eseje następujących autorów: Jerzego Stempowskiego, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta, Zygmunta Kubiaka, Jarosława Marka Rymkiewicza (co najmniej po jednym utworze).

LEKTURY UZUPEŁNIAJĄCE

W każdej klasie obowiązkowo dwie pozycje książkowe w całości lub we fragmentach, na przykład:
Zakres podstawowy
Sofokles, Król Edyp;
Wergiliusz, Eneida (fragmenty);
Mikołaj z Wilkowiecka, Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim (fragmenty);
Dzieje Tristana i Izoldy (fragmenty);
Giovanni Boccaccio, Sokół;
Mikołaj Rej, Żywot człowieka poczciwego (fragmenty);
Miguel de Cervantes y Saavedra, Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy (fragmenty);
Ignacy Krasicki, Monachomachia (fragmenty);
Stanisław Trembecki, Franciszek Kniaźnin, wybrane utwory;
Jędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za czasów panowania Augusta III (fragmenty);
Julian Ursyn Niemcewicz, Powrót posła;
Adam Mickiewicz, wybrane wiersze;
Juliusz Słowacki, wybrane wiersze, Beniowski (fragmenty);
Aleksander Fredro, Śluby panieńskie;
Johann Wolfgang Goethe, Cierpienia młodego Wertera (fragmenty);
Johann Wolfgang Goethe, Faust (fragmenty);
George Byron, Giaur (fragmenty);
Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem;
Maria Konopnicka, wybór wierszy;
Stefan Żeromski, Echa leśne;
Zofia Nałkowska, Granica;
Joseph Conrad, Lord Jim;
Anna Kamieńska, Stanisław Grochowiak, Jarosław Marek Rymkiewicz, wybrane wiersze;
Kazimierz Moczarski, Rozmowy z katem (fragmenty);
Zofia Nałkowska, z tomu Medaliony opowiadanie Przy torze kolejowym;
Jan Józef Szczepański, Święty;
Tadeusz Różewicz, Kartoteka;
Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty);
Józef Czapski, Na nieludzkiej ziemi (fragmenty);
Leopold Tyrmand, Dziennik 1954 (fragmenty);
Stanisław Lem, Wizja lokalna;
Samuel Beckett, Czekając na Godota;
Friedrich Dürrenmatt, Wizyta starszej pani;
Eugène Ionesco, Lekcja;
lub inne utwory literackie wybrane przez nauczyciela.
Zakres rozszerzony
Erazm z Rotterdamu, Pochwała głupoty (fragmenty);
Tomasz Morus, Utopia (fragmenty);
Pedro Calderon de la Barca, Życie snem;
Wolter, Kandyd (fragmenty);
Jean Jacques Rousseau, Nowa Heloiza (fragmenty);
wybrane utwory epickie okresu romantyzmu (Józef Ignacy Kraszewski Stara baśń, Victor Hugo Nędznicy, Edgar Allan Poe – wybrane opowiadanie; Henryk Rzewuski, Pamiątki Soplicy (fragmenty);
Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom II – Zima);
Gustaw Herling-Grudziński, Wieża;
Florian Czarnyszewicz, Nadberezyńcy;
Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata;
Aldous Huxley, Nowy wspaniały świat;
Umberto Eco, Imię róży;
Wiesław Myśliwski, Widnokrąg;
Stryjkowski, Austeria;
wybrane wiersze poetów polskich i obcych;
wybrana powieść polska i obca z XX lub XXI wieku;
wybrany dramat polski i obcy z XX lub XXI wieku
lub inne utwory literackie wybrane przez nauczyciela.
Zalecane dzieła teatralne i filmowe:
Apocalypsis cum figuris, reż. Jerzy Grotowski;
Amadeusz, reż. Miloš Forman;
wybrane filmy z cyklu Dekalog, reż. Krzysztof Kieślowski;
Dziady, reż. Konrad Swinarski;
Elektra, reż. Piotr Chołodziński;
Emigranci, reż. Kazimierz Kutz;
Kartoteka, reż. Krzysztof Kieślowski;
Kordian, reż. Jerzy Englert
Lawa. Opowieść o „Dziadach”, reż. Tadeusz Konwicki;
Moralność pani Dulskiej, reż. Tomasz Zygadło;
Nad Niemnem, Zbigniew Kuźmiński;
Noc listopadowa, reż. Andrzej Wajda;
Noce i dnie, reż. Jerzy Antczak
Przedstawienie „Hamleta” we wsi Głucha Dolna, reż. Olga Lipińska;
Rewizor, reż. Jerzy Gruza;
Rękopis znaleziony w Saragossie, reż. Wojciech Jerzy Has;
Iwona, księżniczka Burgunda, reż. Zygmunt Hübner;
Sanatorium pod klepsydrą, reż. Wojciech Jerzy Has;
Szklana menażeria, reż. Jerzy Antczak;
Śluby panieńskie, reż. Andrzej Łapicki;
Wizyta starszej pani, reż. Jerzy Gruza;
Zezowate szczęście, reż. Andrzej Munk;
Ziemia obiecana, reż. Andrzej Wajda.
Teksty źródłowe polecane do samokształcenia:
100 tysięcy potrzebnych słów, red. Jerzy Bralczyk;
Jan Białostocki, Sztuka cenniejsza niż złoto. Opowieść o sztuce europejskiej;
Człowiek Grecji, red. Jean-Pierre Vernant;
Człowiek renesansu, red. Eugenio Garin;
Umberto Eco, Sztuka i piękno w średniowieczu;
Karol Estreicher, Historia sztuki w zarysie;
Johan Huizinga, Jesień średniowiecza;
Jaques Le Goff, Człowiek średniowiecza;
Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury;
Tadeusz Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty;
Jan Miodek, Słownik ojczyzny polszczyzny;
Maria Ossowska, Ethos rycerski i jego odmiany;
Popularna encyklopedia mass mediów, pod red. J. Skrzypczaka;
Praktyczna stylistyka nie tylko dla polonistów, red. Ewa Bańkowska i Agnieszka Mikołajczuk;
Słownik literatury polskiego oświecenia, red. Teresa Kostkiewiczowa;
Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. Józef Bachórz i Alina Kowalczykowa;
Słownik literatury popularnej, pod red. T. Żabskiego;
Słownik literatury staropolskiej, red. Teresa Michałowska;
Stanisław Stabryła, Starożytna Grecja;
Anna Świderkówna, Hellenika. Wizerunek epoki od Aleksandra do Augusta; O Biblii;
Władysław Tatarkiewicz, Historia filozofii; Dzieje sześciu pojęć; Estetyka;
Mieczysław Tomaszewski, Muzyka w dialogu ze słowem. Próby, szkice, interpretacje;
Nigel Warburton, Krótka historia filozofii; 
Lidia Winniczuk, Ludzie, zwyczaje, obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu;
Formy i normy, czyli poprawna polszczyzna w praktyce, red. Katarzyna Kłosińska; 
Teresa Skubalanka, Historyczna stylistyka języka polskiego. Przekroje. 
Ewelina Nurczyńska-Fidelska, Barbara Parniewska, Ewa Popiel-Popiołek, Halina Ulińska, Film w szkolnej edukacji humanistycznej.

poniedziałek, 28 listopada 2016

CO TRZEBA WIEDZIEĆ O "ZEMŚCIE"

1. Co trzeba wiedzieć o autorze "Zemsty"? 
Aleksander Fredro (1793-1876) - polski pisarz epoki romantyzmu, ale bliższy tradycjom oświecenia; autor komedii obyczajowych z życia szlachty oraz wierszy, poematów i aforyzmów. Jego najsłynniejsze komedie to: Pan Jowialski (1832), Śluby panieńskie (1833), Zemsta (1833), 

2. Co to jest "Zemsta"?
To czteroaktowa komedia ukazująca dawny świat szlachecki. Badacze literatury wskazują na jej podobieństwo do "Pana Tadeusza".

3. Jak powstała "Zemsta"? 
Podłożem jest historia miłosna. Otóż Fredro przez lata kochał się w Zofii Skarbkowej, żonie wielkiego galicyjskiego magnata. Sprawy związane z rozwodem trwały prawie 9 lat, ale w końcu artysta dopiął swego i poślubił ukochaną, która wniosła mu w posagu m.in. połowę starego zamczyska w Odrzykoniu.  Przeglądając dokumenty, Fredro natrafił na historię trzydziestoletniego sporu właścicieli dwóch części zamku: intryganta Jana Skotnickiego oraz zawadiaki Piotra Firleja. Spór zakończył się małżeństwem ich dzieci. 

4. Co w którym akcie, czyli "Zemsta" w pigułce.


 5. Co wiemy o bohaterach "Zemsty"?
  • Cześnik Maciej Raptusiewicz (nazwisko mówiące!) - Ubogi szlachcic-sarmata, stary kawaler, patriota (uczestnik konfederacji barskiej), opiekun córki nieżyjącego brata, od niedawna mieszkający w jej majątku (ojciec Klary kupił ze wsią zamek stary), planuje poprawić swoją sytuację materialną, żeniąc się z majętną kobietą. Wybuchowy zawadiaka i rębajło,  niezbyt wykształcony (mówi prostym językiem, ma problem ze zredagowaniem listu), zwolennik siłowego załatwiania sporów (pojedynki, zajazdy), działa jawnie, kieruje się emocjami, doskonale włada szablą, przestrzega obyczaju gościnności. Ma charakterystyczne powiedzonko: Mocium panie. Bohater główny.
  • Rejent Milczek (nazwisko mówiące!) -  Zamożny szlachcic, właściciel drugiej połowy zamku, wdowiec, ojciec jedynaka - Wacława. Obyty z prawem, pieniacz - wszystkie spory załatwiałby sądownie. Mówi wyszukanym językiem, potrafi manipulować ludźmi (mularze). Skryty, obłudny, świętoszkowaty - największe świństwa uzasadnia powiedzonkiem: Niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba. Bohater główny.
  • Podstolina Anna (Hanna) Czepiersińska - wdowa po podstolim (trzecim mężu), krewna Klary, dawna kochanka Wacława, pozornie bogata (Ów majątek zapisany / Na czas tylko był mi dany / A w istotnym wiecznym darze / Dziś przypada szczęsnej Klarze.), podobnie jak Cześnik pragnie poprawić swoją sytuację materialną poprzez korzystne zamążpójście. Bohaterka główna.
  • Starościanka Klara Raptusiewicz - bratanica Cześnika, sierota, posiadaczka dwóch majątków po rodzicach, zakochana w Wacławie; ma młodszą siostrę (Jest tu druga jej bratanka). Postać drugoplanowa, bierna, nie ma wpływu na przebieg akcji.
  • Wacław Milczek - syn Rejenta, zakochany w Klarze, dla ratowania swojej miłości próbuje pogodzić zwaśnionych szlachciców, udając komisarza Rejenta; uzależniony od ojca. Postać drugoplanowa, bierna, nie ma wpływu na przebieg akcji.
  • Józef Papkin - szlachcic-pieczeniarz, pasożyt, który przehulał własny majątek, więc wysługuje się możniejszym; całkowicie uzależniony od Cześnika, który uratował go niegdyś przed więzieniem (Czym ja zechcę Papkin będzie, bo mnie Papkin słuchać musi.). Bywalec salonowy, zwolennik mody francuskiej, swobodny w kontaktach z kobietami, mówi bardzo ozdobnym językiem, ma wysokie poczucie własnej wartości, chociaż to blagier, kłamca i tchórz. Nie mieszka u Cześnika, ale przybywa na każde jego wezwanie. Jest bohaterem pierwszoplanowym, bo sporo o nim wiemy i często się pojawia, ale nie ma żadnego wpływu na przebieg akcji.
  • Dyndalski (marszałek) - domownik-rezydent, szlachcic-sarmata bez majątku, pełni funkcję osobistego sługi Cześnika, potrafi pisać, chociaż niezbyt biegle (Stawiam tytle niezbyt skoro.), czasem ośmiela się wyrazić odmienną opinię niż Cześnik. Postać drugoplanowa.
  • Śmigalski (dworzanin) - sługa Cześnika, ma roznieść zaproszenia na jego ślub z Podstoliną. Postać epizodyczna.
  • Perełka (kuchmistrz) - sługa Cześnika, nadużywa alkoholu. Postać epizodyczna.
  • mularze (Michał Kafar, Maciej Miętus) - zatrudnieni przez Rejenta do naprawiania muru. Postaci epizodyczne.

6. Jakie są główne wątki "Zemsty"?
  • zatargi sąsiedzkie Cześnika z Rejentem
  • miłość Klary i Wacława
  • zabiegi Podstoliny w celu zdobycia męża
7. Co się  działo w dwóch częściach zamku? (czyli analiza ruchów przeciwnika ;-)


wtorek, 11 października 2016

CO TRZEBA WIEDZIEĆ O "ALCHEMIKU"


1. Informacje o książce i autorze:

Paulo Coelho - brazylijski pisarz urodzony w 1947 r., przez jednych uwielbiany, przez innych krytykowany za zbytnią prototę i bezpośredniość stylu oraz brak oryginalności. To zaskakujące zakończenie "Alchemika" nie jest jego pomysłem, niestety. Poczytajcie sobie życiorys pisarza, choćby na Wikipedii - dowiecie się przy okazji, że w młodości trochę nawywijał...
"Alchemik" - jedna z najpopularniejszych powieści Coelho, wydana w 1988 r. w Brazylii, a w 1995 r. w Polsce. Utwór wywołał wiele dyskusji i skrajnie odmiennych sądów. Jedni się zachwycają prostotą i optymizmem metaforycznego przekazu, inni krytykują wtórność, nieżyciowość, płytkość i banał. Dla mnie "Alchemik" jest prawie "Małym Księciem", choć "prawie" czyni wielką różnicę ;-) To ważna lektura dla młodych, bo ukazuje, jak ważny jest wybór własnej drogi życiowej. Jednak dla osób dojrzałych rady Coelho są osłuchane, banalne, oderwane od życia, a przez to nieco irytujące. Dlatego najlepiej, aby każdy wyrobił sobie własne zdanie, jednak przedtem ... trzeba powieść przeczytać. Nie jest długa - to wydanie ze zdjęcia ma 200 stron tekstu, a do czytania jeszcze mniej, bo trzeba odliczyć wiele miejsc niezadrukowanych :-)

2. Streszczenie w punktach:

PROLOG
Alchemik czyta opowieść o Narcyzie autorstwa Oskara Wilde.

ROZDZIAŁ 1
1.Santiago wędruje ze stadem 60 owiec po Andaluzji. Nocuje w ruinach starego kościoła i myśli o poznanej przed rokiem córce kupca. Za cztery dni dotrze do miasteczka, gdzie mieszka dziewczyna.
2. Po drodze Santiago analizuje zachowanie owiec i wspomina swoje dzieciństwo. Rodzice chcieli go wykształcić na księdza, ale on marzył o podróżach, więc ojciec zasugerował mu, aby został pasterzem.  
3. W miasteczku Terifa Santiago idzie do starej Cyganki, aby wytłumaczyła dziwny sen, który przyśnił się mu dwukrotnie w ruinach kościoła. We śnie mały chłopiec zaprowadził mlodzieńca do Piramid w Egipcie i powiedział, że znajdzie tam swój skarb. Staruszka za dziesiątą część przyszłego skarbu radzi, aby uwierzył w sen i wykonał polecenie chłopca. 
4. Na rynku Santiago poznaje staruszka, który okazuje się Królem Salem o imieniu Melchizedech. Starzec mówi, że każdy człowiek ma obowiązek dążyć do spełnienia Własnej Legendy i obiecuje pomoc w dotarciu do skarbu za co dziesiątą owcę ze stada Santiago.
5. Santiago decyduje się sprzedać swoje stado i popłynąć do Afryki. Starzec radzi mu uważać na znaki i ofiarowuje dwa kamienie: czarny Urim (Tak) i biały Tumim (Nie) - które mają pomóc w podejmowaniu decyzji.
6. Santiago dociera do Tangeru, gdzie zostaje okradziony z całego majątku przez  młodego hiszpańskojęzycznego Araba udającego przyjaciela. Postanawia zdobyć środki do życia i tak poznaje Sprzedawcę Kryształów. Dowiaduje się od niego, że do Piramid jest dwa tysiące kilometrów, więc traci chęć do dalszej wędrówki. Zamierza zarobić pieniądze na kupienie nowego stada.

ROZDZIAŁ 2
1. Przez jedenaście miesięcy i dziewięć dni Santiago przebywa w Tangerze. Pracuje u Sprzedawcy Kryształów i wprowadza nowe pomysły, znacznie pomnażając jego majątek. 
2. Kiedy ma już pieniądze na nowe stado, sprzedawca uświadamia mu, że jego przeznaczeniem (Mektub) nie jest pasterstwo, ale podróż do Piramid. Santiago postanawia dołączyć do karawany.
3. Poznajemy Anglika poszukujacego zaginionego Języka Wszechświata, który marzy o spotkaniu z Alchemikiem mieszkającym w oazie Fajum. On również dołącza do karawany. Zna rolę kamieni wróżebnych i wierzy w moc uczonych ksiąg.
4. Dustuosobowa karawana przemierza Saharę. Dochodzą wieści, że wybuchła wojna między plemionami. Santiago czyta księgi Anglika, dowiaduje się z nich o Eliksirze Długowieczności i Kamieniu Filozoficznym. Wreszcie docierają do Oazy Fajum, większej niż hiszpańskie miasta. Są tu bezpieczni, bo stanowi ona strefę neutralną, gdzie nie można używać broni.
5. Anglik wypytuje mieszkańców oazy o Alchemika. Santiago widzi przy studni Fatimę i poraża go nagła miłość. Po codziennych spotkaniach dziewczyna odwzajemnia uczucie i namawia młodzieńca na kontynuowanie Własnej Legendy, gdyż jeśli ona jest jej częścią, to z pewnością ich drogi jeszcze się zejdą. Anglik odnajduje Alchemika, a ten każe mu spróbować zmienić ołów w złoto. 
6. Przymusowy postój w oazie trwa już miesiąc, gdyż wojna nie ustaje. Santiago, spacerując po pustyni, obserwuje walczące jastrzębie i doznaje widzenia, że jakiś zbrojny oddział napada na Oazę. Przewodnik karawany radzi mu poinformować o tym wodzów plemiennych.
7. Wodzowie podejmują decyzję o złamaniu tradycji neutralności. Uzbrojeni Arabowie będą oczekiwać najeźdźców, by podjąć z nimi walkę. Jeśli widzenie było fałszywe, Santiago zapłaci głową, jeśli dojdzie do walki - dostanie złotą drachmę za każdą dziesiątke poległych wrogów.
8. Wracając do namiotu, Santiago spotyka jeźdźca na białym koniu, którego bierze za przywódcę napastników. Mężczyzna okazuje się Alchemikiem.  Santiago ma do niego przybyć o zachodzie słońca, po starciu z wrogami.
9.  Bitwa kończy się zwycięstwem, a Santiago otrzymuje 50 złotych monet i propozycję miejsca w Radzie Oazy. Jednak Alchemik radzi mu kupić konia i obiecuje przeprowadzić przez pustynię. Santiago żegna się z Fatimą.
10. Przez ponad dwa tygodnie przemierzają pustynię. Im bliżej celu, tym Santiago ma większe poczucie zagrożenia. Po kilku tygodniach spotykają trzech wojowników, ale ci nie wierzą, że przedmioty znalezione przy Alchemiku to Eliksir Długowieczności i Kamień Filozoficzny, więc puszczają podróżnych wolno. Udaje się im też ominąć bez przeszkód obozowisko jednego z wojujących klanów.
11.  Dwa dni przed dotarciem do Piramid otaczają ich wojownicy odziani na niebiesko i prowadzą do obozu jako szpiegów. Alchemik przedstawia się jako przewodnik Santiago, oddaje wodzom jego zloto i mówi, że młodzieniec ma nadprzyrodzoną siłę i potrafi zamienić się w wiatr. Ten przez trzy dni rozmawia z Pustynią, Wiatrem, Słońcem oraz Ręką, która wszystko zapisała. Gdy pojmuje jedność Duszy Świata, Duszy Boga i duszy własnej - może czynić cuda. Zamienia się w wiatr a wodzowie klanu darowują im wolność.
12. Po dniu wędrówki podróżnicy docieraja do bram koptyjskiego klasztoru połozonego o trzy godziny od Piramid. Tam Alchemik wytwarza z ołowiu złoto i dzieli je na cztery części między siebie, Santiago i gościnnego mnicha. Czwarta część pozostaje w klasztorze na wypadek, gdyby Santiago znów został obrabowany. Na koniec Alchemik opowiada historie o snach i odchodzi. 
14. Santiago samotnie udaje sie do Piramid, wypatrując znaków. W miejscu, gdzie zaplakał i zauważył skarabeusza, zaczyna kopać w poszukiwaniu skarbu. Nadjeżdżają uchodźcy wojenni, zabierająa mu złoto i brutalnie biją, podejrzewając, że resztę zakopał. Kiedy Santiago opowiada im o swoim śnie, dowódca wyśmiewa go i jako dowód, że to zwykłe mrzonki, przytacza własny sen - o skarbie zakopanym w ruinach hiszpańskiego kościoła pod sykomorem.

EPILOG
Santiago udaje sie do ruin kościoła w Andaluzji, gdzie pod starym sykomorem odkopuje kufer pełen złota i szlachetnych kamieni. Następnie wraca do swojej Fatimy.

3. Bohaterowie ( w kolejności pojawiania się w powieści): 

Alchemik - mędrzec z Oazy Fajum
Santiago - młody Hiszpan, andaluzyjski pasterz
andaluzyjski kupiec owczego runa
córka kupca
stara Cyganka z Tarify
Melchizedech, Król Salem
młody Arab z Tangeru, złodziej
oberżysta z Tangeru
Sprzedawca Kryształów z Tangeru
Anglik poszukujący zaginionego Języka Wszechświata
przewodnik karawany
Fatima - dziewczyna z Oazy Fajum

4. Historie opowiedziane przez bohaterów powieści:

-  Mit o Narcyzie - przeczytany przez Alchemika w książce Oskara Wilde
- Opowieść o poszukiwaczu szmaragdów - opowiedziana przez Melchizedecha 
- Historia o tajemnicy szczęścia (trzy krople oliwy) - opowiedziana przez Melchizedecha
- Opowieść o powodzi w Egipcie - opowiedziana przez wielbłądnika  z karawany
- Historia o snach - opowiedziana przez Alchemika na pożegnanie z Santiago

5. Najważniejsze cytaty:

"Alchemik" składa się prawie z samych aforyzmów, czyli błyskotliwie skomponowanych złotych myśli, zawierających jakąś prawdę życiową. W gruncie rzeczy chodzi o jedno - każdy człowiek  ma obowiązek realizować swoje marzenia. Wszystkie pozostałe maksymy krążą wokół tego tematu i poruszają kwestie np.
- strachu przed zmianami w życiu,
- strachu przed utratą tego, co się ma,
- obawy przed rozczarowaniem,
- braku konsekwencji i wycofywania się w obliczu trudności,
- braku wiary w możliwość spełnienia własnych marzeń,
- pustki w życiu tych, którzy zrezygnowali z własnych marzeń
- roli miłości w życiu człowieka,
- roli przypadku, przeznaczenia i szczęścia  itp.
  • To możliwość spełnienia marzeń sprawia, że życie jest takie fascynujące. (s.26)
  • Rzeczy proste są zawsze najbardziej niezwykłe i tylko mędrcy potrafią je pojąć. (s.30)
  • ...ludziom wydaje się, że wiedzą dokładnie, jak powinno wyglądać nasze życie. Natomiast nikt nie wie, w jaki sposób powinien przeżyć własne życie. (s.31-32)
  • ...nadchodzi taka chwila, kiedy tracimy całkowicie panowanie nad naszym życiem i zaczyna nim rządzić los. W tym (przekonaniu) tkwi największe kłamstwo świata. (s.34)
  • ...na tej planecie istnieje jedna wielka prawda: kimkolwiek jesteś, cokolwiek robisz, jeśli naprawdę z całych sił czegoś pragniesz, znaczy to, że pragnienie owo zrodziło się w Duszy Wszechświata. I spełnienie tego pragnienia to twoja misja na ziemi. (s.39)
  • Spełnienie Własnej Legendy jest jedyną powinnością człowieka. (s.39)
  • Ludzie bardzo wcześnie poznają sens swojego istnienia. Może dlatego też wcześnie się go wyrzekają. (s.41)
  • Jeśli obiecasz coś, czego jeszcze nie masz, stracisz ochotę, by to zdobyć. (s.41)
  • ...wszystkie dni są takie same wtedy, kiedy ludzie przestają dostrzegać to wszystko, czym obdarowuje ich los, podczas gdy słońce wędruje po niebie. (s.45)
  • ...los gorąco pragnie, byś podążał śladem Własnej Legendy. (s.47)
  • Bóg wyznaczył na świecie dla każdego z nas szlak, którym musimy podążać. (s.48)
  • Tajemnica Szczęścia jest ukryta w tym, by widzieć wszystkie cuda świata i nigdy nie zpoamnieć o dwóch kroplach oleju na łyżce. (s.50)
  • ...pieniądze mają czarodziejską moc, z nimi nikt nie jest samotny. (s.54)
  • Kiedy czegoś gorąco pragniesz, to cały Wszechświat działa potajemnie, by udało ci się to osiągnąć. (s.59)
  • ...świat można oglądać oczyma nieszczęsnej ofiary kradzieży bądź śmiałka wyruszającego na poszukiwanie skarbu. (s. 61)
  • Pamiętaj, byś zawsze wiedział jasno, czego pragniesz. (s.78)
  • ...błogosławieństwo, na które się nie godzimy, z czasem obraca się w przekleństwo. (s.80)
  • ...na świecie istniał język zrozumiały dla wszystkich (...) Był to język zapału, język spraw, którymi zajmujemy się z miłością i ochotą, nie tracąc nigdy z oczu celu, do którego zmierzamy i w który mocno wierzymy. (s.87)
  • W życiu wszystko jest znakiem (...) Wszechświat przemawia jednym tylko językiem, mogą go zrozumieć wszyscy, tyle że wszyscy o nim zapomnieli. (s.96)
  • Im bardziej zbliżamy sie do naszych marzeń, tym bardziej Własna Legenda staje się jedyną prawdziwą racją bytu. (s.99)
  • ...przeczucia są nagłym skokiem duszy w ów kosmiczny nurt życia, w głębi którego dzieje wszystkich ludzi splatają się w jedno. I można tam dojrzeć wszystko, gdyż wszystko jest tam zapisane. (s.101-102)
  • Nikomu nie wolno drżeć przed nieznanym, gdyż każdy jest w stanie zdobyć to, czego pragnie, i to, czego mu potrzeba. (s.103)
  • ...każda rzecz na powierzchni ziemi może opowiadac historię wszystkich innych. (s.136)
  • ...jak udaje mi się odgadnąć przyszłość? Dzięki znakom teraźniejszości. To w teraźniejszości drzemie cała tajemnica. Jeśli szanujesz dzień dzisiejszy, możesz go uczynić lepszym. (s.138)
  • ...Bóg odslania przyszłość niesłychanie rzadko i tylko wtedy, kiedy została zapisana po to, by odmienić jej bieg. (s.138)
  • Odwaga bowiem jest największą cnotą tego, kto poszukuje Języka Wszechświata. (s.148)
  • Kiedy się czegoś pragnie, cały Wszechświat sprzysięga się, byśmy mogli spelnić nasze marzenie. (s.152)
  • Zło nie jest tym, co wchodzi do ust człowieka. (...) Zło jest tym, co z nich wychodzi. (s.153)
  • ...twoje serce jest tam, gdzie twój skarb. (s.153)
  • ...miłość nigdy nie staje na przeszkodzie temu, kto pragnie żyć Własną Legendą. Jeśli tak się dzieje, znaczy to, że nie była to miłość prawdziwa, miłość, która przemawia Językiem Wszechświata. (s.159)
  • Kocha się za nic. Nie istnieje żaden powód do miłości. (s.161)
  • Ludzie częściej marzą o powrotach niż o odjazdach. (s.163)
  • Jest tylko jeden sposób nauki (...) Poprzez działanie. (s.165)
  • Już dawno temu mędrcy zrozumieli, że świat przyrody jest jedynie powielonym obrazem Raju. (s.166)
  • ...strach przed cierpieniem jest straszniejszy niz samo cierpienie. (s.170)
  • Podróż zaczyna się nieodmiennie Szczęściem Początkującego, a kończy Próbą Zdobywcy. (s.172)
  • ...najciemniej jest tuż przed wschodem słońca. (s.172) 
  • ...nigdy nie dostrzegamy skarbów, które mamy tuż przed oczyma. (s.174)
  • ...w oczach tkwi siła duszy. (s.176)
  • ...ten, kto przywłaszcza sobie Legendę bliźniego, nigdy nie odkryje swojej własnej. (s.177)
  • ...tylko jedno może unicestwić marzenie - strach przed porażką. (s.181)
  • ...widmo śmierci sprawia, ze bardziej szanujemy życie. (s.182)
  • ...kiedy staramy sie być doskonalsi, niż jesteśmy, wszystko wokół nas staje się doskonalsze. (s.191)
  • Miłość jest tą siłą, która przemienia i ulepsza Duszę Wszechświata.(s. 191)
  • ...gdy kochamy, zawsze pragniemy być lepsi, niż jesteśmy. (s.192)
  • ...wszystko, co zdarza się raz, może już nie przydarzyć nigdy więcej, ale to, co zdarza się dwa razy, zdarzy sie na pewno i trzeci. (s.197)
  • Każda ziemska istota, cokolwiek by czyniła (...) odgrywa zawsze główną rolę w dziejach świata. Oczywiście nic o tym nie wiedząc. (s.200)
  • ...życie obdarza hojnie tego, kto jest wierny Własnej Legendzie. (s.210)





poniedziałek, 2 maja 2016

Lista lektur do matury - aktualizacja 2015

Macie tu na bieżąco aktualizowany spis lektury obowiązkowej ogólniaka (ten jest z matury 2015). Utwory ułożyłam według epok, żeby łatwiej je było umieścić w kontekście historycznym. Warto wypożyczyć lekturę "papierową", po to choćby, żeby mieć orientację w jej rozmiarze, no i nie zapomnieć zapachu prawdziwej książki. Przypominam, że na poziomie rozszerzonym obowiązuje też poziom podstawowy, a ponadto na obu poziomach trzeba znać lektury z gimnazjum. Co nie znaczy, że musicie opanować wszystkie szczegóły - czasem wystarczy ogólna orientacja.Większość z tych lektur, o ile nie są objęte prawami autorskimi, możecie znaleźć online.

OZNAKOWANIE LEKTUR:
Poziom podstawowy (na czarno) / Poziom rozszerzony (na czerwono) / Literatura obca (podkreślone) / Lektury z gimnazjum (na różowo) / Lektury absolutnie obowiązkowe* (wytłuszczone z gwiazdką)


Uwaga - w zestawieniu podaję tylko przybliżone granice epok kulturowych, dla ogólnej orientacji! 


1. Antyk  (IX w. p.n.e. - V w. n.e.)
  • Biblia (wybrane fragm. np. Genesis - opis stworzenia świata i człowieka; hymn św. Pawła o miłości;  Przypowieści: O synu marnotrawnym, O siewcy, O wdowim groszu, O winnicy; Pieśń nad pieśniami, Apokalipsa św. Jana, Księga Hioba); wybrane fragmenty jako konteksty interpretacyjne dla lektury dzieł z innych epok
  • Mitologia (wybór np. Syzyf, Dedal i Ikar, Prometeusz, Demeter i Kora)
  • Homer - Iliada; Odyseja / lub Jan Parandowski - Przygody Odyseusza
  • Sofokles - Król Edyp lub Antygona (wersja literacka lub spektakl teatralny)
  • Horacy - Liryki (wybór np. Exegi monumentum) 
2. Średniowiecze (V - XV w.)
  • Bogurodzica 
  • Lament świętokrzyski
  • Dante Alighieri - Boska komedia 
  • Dzieje Tristana i Izoldy
  • Pieśń o Rolandzie
3. Renesans (XVI w.)
  • Jan Kochanowski - Pieśni* (wybór, np. Serce roście; Pieśń o spustoszeniu Podola; Czego chcesz od nas, Panie; Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie; Wsi spokojna, wsi wesoła); Treny* (wybór: V, VII, VIII, i np. X, XIX), Fraszki* (wybór, np. O doktorze Hiszpanie, Na zdrowie, Na lipę, Na dom w Czarnolesie, Na nabożną ); psalm*  (z Psałterza Dawidów, np. 91- Kto się w opiekę...)
  • Jan Kochanowski - Treny (całość) 
  • Mikołaj Sęp Szarzyński - Sonety (wybór)
  • Wiliam Shakespeare - Romeo i JuliaMakbet / lub Hamlet 
  • Miguel de Cervantes - Don Kichote
4. Barok (XVII w.)
  • Jan Andrzej Morsztyn - Wybór poezji 
  • Daniel Naborowski - Wybór poezji 
  • Wacław Potocki - Wybór poezji 
  • Jan Chryzostom Pasek - Pamiętniki
  • Molier - Świętoszek / lub Skąpiec   
5. Oświecenie (XVIII w.)
  • Ignacy Krasicki - Satyry (jedna wybrana np. Do króla, PijaństwoŻona modna) lub Monachomachia
  • Ignacy Krasicki - Wybór bajek*, np. Ptaszki w klatce, Żółw i mysz, Wół i mrówki, Kałamarz i pióro, Mądry i głupi,  Czapla, ryby i rak, Przyjaciele, Wilczki
6. Romantyzm ( I poł. XIX w.)
  • Johann Wolfgang Goethe - Faust 
  • romantyczny wiersz europejski (np. Friedrich Schiller - RękawiczkaJohann Wolfgang Goethe - Król Olch, Aleksander Puszkin, Michał Lermontow)
  • Adam Mickiewicz - Wybór poezji (np. Romantyczność, Oda do młodości, Reduta Ordona;)
  • Adam Mickiewicz - Sonety, np Sonety krymskie: Stepy akermańskie, Czatyrdah, Burza
  • Adam Mickiewicz - Dziady cz.III*, Dziady cz.II*, Dziady cz. IV
  • Adam Mickiewicz - Pan Tadeusz*
  • Adam Mickiewicz - ballada (np. Świteź / Świtezianka / Pani Twardowska / Lilije)
  • Juliusz Słowacki - Wybór poezji (np. Hymn o zachodzie słońca - Smutno mi Boże)
  • Juliusz Słowacki - BalladynaKordian / lub Fantazy
  • Zygmunt Krasiński - Nie-Boska komedia
  • Cyprian Kamil Norwid - Wybór poezji (np. W Weronie, Moja piosnka II, Fortepian Szopena)
  • Aleksander Fredro - Zemsta*
7. Pozytywizm (II poł. XIX w.)
  • Bolesław Prus - Lalka* nowela np. Kamizelka / lub Katarynka /  lub Antek 
  • / lub Eliza Orzeszkowa - nowela np. Dobra pani, Gloria victis
  • Eliza Orzeszkowa - Nad Niemnem (fragm.) 
  • Maria Konopnicka - Mendel Gdański 
  • Henryk Sieniewicz - wybrana powieść (np. Potop / lub Quo vadis / lub Krzyżacy)* 
  • Fiodor Dostojewski - Zbrodnia i kara lub Łagodna
  • Honoriusz Balzac - Ojciec Goriot / lub Emila Zola - Nana / lub Gustaw Flaubert - Pani Bovary
8. Młoda Polska/Modernizm (koniec XIX w. do końca I wojny światowej w 1918 r.)
  • Kazimierz Przerwa-Tetmajer - Wybór poezji  
  • Leopold Staff (to poeta trzech epok!) - Wybór poezji 
  • Jan Kasprowicz - Wybór poezji  
  • Stanisław Wyspiański - Wesele* 
  • Władysław Stanisław Reymont - Chłopi (t. I - Jesień) 
  • Stefan Żeromski - Ludzie bezdomni / lub Wierna rzeka / lub Echa leśne [lub Przedwiośnie (XX-lecie)]
  • Joseph Conrad - Jądro ciemności  
9. Dwudziestolecie międzywojenne (1918-1939)
  • Maria Pawlikowska-Jasnorzewska (1891-1945) - Wybór poezji np.
  • Kazimierz Wierzyński (1894-1969) 
  • Julian Tuwim - Wybór poezji  
  • Jan Lechoń - Wybór poezji
  • Bolesław Leśmian - Wybór poezji 
  • Julian Przyboś
  • Józef Czechowicz
  • Konstanty Ildefons Gałczyński
  • Jarosław Iwaszkiewicz - opowiadanie (np. Panny z Wilka, Brzezina)
  • Bruno Schulz - opowiadanie (Sklepy cynamonowe / lub Sanatorium pod Klepsydrą)*
  • Stefan Żeromski - Przedwiośnie [lub patrz wyżej]
  • Witold Gombrowicz - Ferdydurke* ; Trans-Atlantyk
  • powieść polska: Zofia Nałkowska - Granica / lub  Maria Kuncewiczowa - Cudzoziemka [lub patrz niżej] 
  • Stanisław Ignacy Witkiewicz (pseud. Witkacy) - Szewcy [lub - patrz niżej]
  • Franz Kafka - Proces [lub - patrz niżej]
10. Literatura współczesna (II wojna światowa 1939 - do dziś)
  • Czesław Miłosz - Wybór poezji np. Piosenka o końcu świata, Który skrzywdziłeś
  • Krzysztof Kamil Baczyński - Wybór poezji, np.  Elegia o chlopcu polskim, Z głową na karabinie
  • Tadeusz Różewicz - Wybór poezji, np. Warkoczyk, List do ludożerców
  • Zbigniew Herbert - Wybór poezji np.  Pan od przyrody
  • Ewa Lipska - Wybór poezji
  • Adam Zagajewski - Wybór poezji
  • Miron Białoszewski - Wybrane utwory np. Karuzela z Madonnami, Namuzowywanie, Ach, gdyby nawet piec zabrali
  • Wisława Szymborska - Wybór poezji np.  Ojczyzna, Nic dwa razy, Kot w pustym mieszkaniu
  • Stanisław Barańczak - Wybór poezji 
  • ks. Jan Twardowski - Wybór poezji xxx
  • Aleksander Kamiński - Kamienie na szanieclub Arkady Fiedler - Dywizjon 303
  • Miron Białoszewski - Pamiętnik z powstania warszawskiego
  • Utwór o tematyce Holokaustu , np. Ida Fink - Zabawa w klucz
  • Antoine de Saint Exupery - Mały Książę
  • Stanisław Lem - opowiadanie (np. Test pilota Pirxa, Trzej Elektrycerze, Maszyna Trurla)
  • Slawomir Mrożek - opowiadanie, np. Wesele w Atomicach
  • powieść przygodowa - np. Daniel Defoe - Przypadki Robinsona Kruzoe
  • młodzieżowa powieść obyczajowa (np. Małgorzata Musierowicz - Opium w rosole / lub Dorota Terakowska - Samotność bogów; Władcy Lewawu)
  • utwór fantasy (np. Ursula le Guin - Ziemiomorze / lub John Ronald Reuel Tolkien - Hobbit / lub Andrzej Sapkowski - Wiedźmin)
  • utwór detektywistyczny, np. Arthur Conan Doyle - Przygody Sherlocka Holmesa  / lub Agata Christie - Śmierć na Nilu
  • opowiadanie z literatury światowej XX wieku, np. Ernest Hemingway - Stary człowiek i morze 
  • polska powieść współczesna
  • Tadeusz Borowski - Wybór opowiadań (jedno - np. Pożegnanie z Marią, U nas w Auschwitzu, Proszę państwa do gazu, Bitwa pod Grunwaldem)
  • Hanna Krall - Zdążyć przed Panem Bogiem  / lub Irit Amiel - Osmaleni (jedno opowiadanie)
  • Gustaw Herling-Grudziński - Inny świat
  • Gustaw Herling-Grudziński - wybrane opowiadanie, np Wieża
  • Ryszard Kapuściński - wybrany utwór np. Cesarz; Podróże z Herodotem
  • Sławomir Mrożek - Tango  lub Tadeusz Różewicz - np. Kartoteka [lub Stanisław Ignacy Witkiewicz (pseud. Witkacy) - Szewcy (patrz: XX-lecie)]
  • powieść polska: Stanisław Lem - Solaris / lub Józef Mackiewicz - Droga donikąd / lub Julian Stryjkowski - Austeria / lub Tadeusz Konwicki - Kronika wypadków miłosnych
  • powieść światowa: Albert Camus - Dżuma  / lub Umberto Eco - Imię róży  / lub G. Orwell - Rok 1984 / lub Gabriel Garcia Marquez - Sto lat samotności / lub Isaac Bashevis Singer - Sztukmistrz z Lublina [lub F. Kafka - Proces (patrz: XX-lecie)]
  • Michaił Bułhakow - Mistrz i Małgorzata   
Ponadto:
  • na poziomie podstawowym:
1. Filmy polskie: np.
  • Krzysztof Kieślowski (1941-1996): np. Krótki film o zabijaniu (1987) - polecam, Krótki film o miłości (1988), cykl 10 filmów telewizyjnych - Dekalog (1989) - w tym dwa poprzednie, Podwójne życie Weroniki (1991), Trzy kolory: [Niebieski (1993), Biały (1993), Czerwony (1994)]
  • Andrzej Munk (1921-1961): np. Eroica (1957), Zezowate szczęście (1960) - polecam, Pasażerka (1963
  • Andrzej Wajda (1926-2016): np. [tzw. trylogia wojenna: Pokolenie (1954), Kanał (1956), Popiół i diament (1958)], Lotna (1959), Popioły (1965), Wszystko na sprzedaż (1968), Polowanie na muchy (1969), Krajobraz po bitwie (1970),  Brzezina (1970), Wesele (1972), Ziemia obiecana (1974) - polecam, Człowiek z marmuru (1976), Panny z Wilka (1979), Człowiek z żelaza (1981), Korczak (1990), Pan Tadeusz (1998), Zemsta (2002), Katyń (2007), Tatarak (2009), Wałęsa. Człowiek z nadziei (2013)
  • Krzysztof Zanussi (1939-): np. Struktura kryształu (1969), Życie rodzinne (1970), Za ścianą (1971), Bilans kwartalny (1974), Barwy ochronne (1976) - polecamSpirala (1978), Życie za życie. Maksymilian Kolbe (1990), Brat naszego Boga (1997), Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2000), Serce na dłoni (2008) - polecam, Rewizyta (2009)

2. Homilia Jana Pawła II z 2.06.1979 r. w Warszawie na Pl. Zwycięstwa (Piłsudskiego) - nagranie telewizyjne.
3. wybrany komiks  np. J. Christa - Kajko i Kokosz, H. J. Chmielewski - Tytus, Romek i Atomek
4. wybrane programy telewizyjne: np. Ojczyzna - polszczyzna, 
  • na poziomie rozszerzonym:
1. Eseje (po jednym):
a) Mieczysława Jastruna /lub Zygmunta Kubiaka (o kulturze antycznej)
b) Zbigniewa Herberta
c) Czesława Miłosza
d) Kazimierza Wyki /lub Jana Błońskiego /lub Marii Janion /lub Leszka Kołakowskiego /lub ks. Józefa Tischnera /lub Jarosława Rymkiewicza / lub Jerzego Stempowskiego
2. Dzienniki: np. Marii Dąbrowskiej, Zofii Nałkowskiej, Jarosława Iwaszkiewicza, Witolda Gombrowicza
3. Reportaż: Ryszarda Kapuścińskiego /lub Krzysztofa Kąkolewskiego/lub Hanny Krall /lub Henryka Grynberga
4. Jan Paweł II - Tryptyk Rzymski (poemat)
5. Film z klasyki kinematografii światowej: 
  • Charles Chaplin (1889-1977): np. Brzdąc (1921), Gorączka złota (1925), Dyktator (1940), Światła rampy (1952)
  • Akira Kurosawa (1910-1998): np. Siedmiu samurajów (1954), Tron we krwi (1957),  Dersu Uzała (1974)
  • Orson Welles (1915-1985): np. Obywatel Kane (1941), Makbet (1946)
  • Ingmar Bergman (1918-2007): np. Siódma pieczęć (1957), Tam, gdzie rosną poziomki (1957), Źródło (1960), Persona (1966), Szepty i krzyki (1972)
  • Federico Fellini (1920-1993): np. La strada (1954), Noce Cabirii (1957), Słodkie życie (1960), Osiem i pół (1963),  Giulietta i duchy (1965),  Amarcord (1974), Miasto kobiet (1981) 
  • Andriej Tarkowski: (1932-1986): np. Dziecko wojny (1962), Andriej Rublow (1969), Solaris (1972), Stalker (1979) 
6. Spektakle teatralne ( w tym TV - 1 w roku)  np. Boska reż. Andrzej Domalik, w roli gł. Krystyna Janda - to transmisja na żywo z Teatru Polonia w Warszawie - polecam świetna tragikomedia)
7. Gazeta codzienna, tygodnik opinii, miesięcznik, kwartalnik.